Odprawa a podatek i ZUS: ile dostaniesz na rękę

Aktualizacja: 8 października 2026

Odprawa na rękę jest wyraźnie wyższa niż zwykła pensja w tej samej kwocie brutto. Powód jest prosty: nie płacisz od niej ZUS ani składki zdrowotnej, tylko podatek. Poniżej zasady i przeliczenie na konkretnym przykładzie.

Odprawa a ZUS i składka zdrowotna

Odprawa ustawowa należy Ci się, gdy pracodawca zatrudniający co najmniej 20 osób rozwiązuje z Tobą umowę z przyczyn niedotyczących pracownika. Wynosi od 1 do 3 pensji, zależnie od stażu, ale nie więcej niż 15-krotność płacy minimalnej. W 2026 r. (4806 zł × 15) limit to 72 090 zł. Szczegóły znajdziesz w artykule o odprawie i okresie wypowiedzenia.

Od odprawy nie płacisz składek ZUS. Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek (§ 2 ust. 1 pkt 3) wyłącza z podstawy „odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy”, w tym z przyczyn leżących po stronie pracodawcy.

U pracownika podstawa składki zdrowotnej jest taka sama jak podstawa składek społecznych. Skoro odprawa nie wchodzi do tej drugiej, nie pobiera się od niej także składki zdrowotnej.

Jest też minus. Skoro od odprawy nie płacisz składek, nie powiększa ona Twojego kapitału emerytalnego w ZUS.

Odprawa a podatek PIT

Odprawa jest przychodem ze stosunku pracy i podlega podatkowi dochodowemu. Ustawa o PIT zwalnia z podatku wiele odszkodowań, ale wprost wyłącza z tego zwolnienia odprawy pieniężne wypłacane na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy (zwolnienia grupowe i indywidualne) oraz odprawy i odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia. Nie ma ulgi, która by to zmieniała.

Pracodawca pobiera zaliczkę na podatek według skali:

• 12%, dopóki Twój dochód od początku roku nie przekroczy 120 000 zł,
• 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł.

Odprawa zwykle trafia na konto razem z ostatnią pensją. Koszty uzyskania przychodu (250 zł miesięcznie) i kwotę zmniejszającą podatek (300 zł miesięcznie przy złożonym PIT-2) pracodawca uwzględnia raz w miesiącu, już przy wynagrodzeniu. Dlatego od samej odprawy w praktyce potrąca pełne 12% (albo 32%).

Ile to na rękę: przykład dla 1, 2 i 3 pensji

Założenia: zarabiasz 8000 zł brutto miesięcznie, masz złożony PIT-2, pracowałeś cały rok u tego pracodawcy i nie masz innych dochodów. Umowa kończy się w październiku, a odprawa przychodzi z październikową pensją. Twój dochód od stycznia do października to około 66 532 zł, więc nawet z 3-miesięczną odprawą zostajesz poniżej progu 120 000 zł.

Dla porównania: zwykła pensja 8000 zł brutto to około 5784 zł na rękę (składki społeczne 1096,80 zł, zdrowotna 621,29 zł, zaliczka PIT 498 zł). Odprawa w tej samej kwocie brutto daje Ci więc ponad 1200 zł więcej z każdej pensji.

Gdy przekroczysz próg. Przy pensji 15 000 zł brutto Twój dochód przekroczy 120 000 zł już w październiku. Jeśli odprawa 3-miesięczna (45 000 zł) przyjdzie w listopadzie, pracodawca pobierze od niej 32%, czyli 14 400 zł, a na konto trafi około 30 600 zł. Odprawa w maksymalnej wysokości 72 090 zł to na rękę około 63 439 zł przy stawce 12% i około 49 021 zł przy 32%.

Wyliczenia są przybliżone. Pracodawca zaokrągla podstawę i podatek do pełnych złotych, a przy wypłacie odprawy w miesiącu bez pensji może inaczej rozliczyć koszty i kwotę zmniejszającą. Ostatecznie liczy się roczne zeznanie.

Odprawa dodatkowa, odszkodowanie i ekwiwalent za urlop

Przy rozstaniu z pracodawcą często dostajesz kilka różnych wypłat naraz. Każda jest traktowana trochę inaczej:

Odprawa dodatkowa. Przepis o składkach obejmuje wszystkie odprawy, odszkodowania i rekompensaty z tytułu rozwiązania stosunku pracy, nie tylko ustawowe. ZUS potwierdził to w interpretacji z 29 grudnia 2023 r. (DI/200000/43/1178/2023) dla dobrowolnej odprawy przy porozumieniu stron. Warunek: wypłata musi mieć bezpośredni związek z rozwiązaniem umowy. Premia „na pożegnanie” nazwana inaczej może już zostać oskładkowana. Limit 15 płac minimalnych dotyczy tylko odprawy ustawowej, dodatkowa może być wyższa.

Odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia. Gdy pracodawca skraca 3-miesięczne wypowiedzenie do 1 miesiąca, za pozostały czas płaci odszkodowanie. Rozporządzenie wprost wymienia je wśród wypłat bez składek, ale ustawa o PIT wyłącza je ze zwolnienia, więc podatek zapłacisz.

Ekwiwalent za urlop. Nie ma go na liście wyłączeń ze składek. Pracodawca rozlicza go jak zwykłe wynagrodzenie: pobiera składki społeczne, zdrowotną i zaliczkę na PIT.

Wpływ na zasiłek dla bezrobotnych

Odprawa ustawowa nie opóźnia zasiłku dla bezrobotnych. Możesz ją dostać i od razu po rejestracji pobierać zasiłek, jeśli spełniasz pozostałe warunki.

Inaczej jest z odszkodowaniem za skrócenie okresu wypowiedzenia. Zgodnie z art. 220 ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia osoba, która je otrzymała, nie ma prawa do zasiłku od dnia rejestracji. Zasiłek przysługuje dopiero po upływie okresu, za który wypłacono odszkodowanie. Jeśli dostałeś odszkodowanie za 2 miesiące, przez te 2 miesiące zasiłku nie będzie.

Odprawa na rękę to często Twoja największa rezerwa na czas szukania pracy. Wpisz ją do kalkulatora „ile wytrzymam bez pracy”, żeby zobaczyć, na ile miesięcy wystarczy.